İstiridye Mantarı Yetiştiriciliği

0
428

İstiridye Mantarı Yetiştiriciliği

Dünyada beyaz kültür mantarından sonrasında en çok tüketilen mantar olan istiridye mantarı yada öteki adıyla kayın mantarından bahsetmek isterim. Bölgelere nazaran kayın mantarı, istiridye mantarı, yaprak mantarı, kavak mantarı, ağaç mantarı, et mantarı, kulak mantarı olarakta adlandırılan istiridye mantarı izolasyonlu çatı katlarında yahut bodrum katlarında klima olması koşuluyla her mevsim kolaylıkla yetiştirilebilmekte. Yaptığım denemelerde çatı katında klima yada herhangibir ısıtma soğutma aygıtı kullanmadan istiridye mantarını yetiştirebildim.

İstiridye Mantarı Yetiştiriciliği

İstiridye Mantarı kolay yetiştirilebiliriliği sebebiyle hepimiz rahatlıkla istiridye mantarı yetiştirebilir.

Basit yetişebilirliği yanında tadı ve lezzeti et’ e en yakın mantar çeşitlerinden biri olan kayın mantarı, protein kıymeti ile bir çok mantar çeşidinden çok üstündür. Kalbe iyi gelir, tansiyona iyi gelir, kan dolaşımını düzenler, kansere karşı koruyucu kalkandır. Avrupa’da 1900’lü senelerın başlangıcında kültür altında üretimi yapılan, Uzakdoğu’ da ölümsüzlük mantarı çeşitlerinden biri olan istiridye mantarı son zamanlar da Ülkemizde de hızla üretim alanları artmaktadır. Fakat maalesef tüketimi henüz Avrupa’nın 40’ ta biri kadar olduğu söylenmektedir. Beyaz kültür mantarından çok daha güzel bir lezzetinin olduğunu söyleyebilirim. Ev ortamın da bile rahatça yetişebilen kayın mantarını sizler de imal edebilirsiniz.

Sizde kendi imkanlarınızı kullanarak kolaylıkla kayın mantarı yetiştireceksiniz. Unutmayın ki bu işin sırrı öğrenmek ve denemektir. Denemeden hiçbir şey yapamazsınız. İstiridye mantarı yetiştiriciliği sizin için zevkli bir hobi olabileceği şeklinde üretim alanınızı büyüttükçe yetiştirdiğiniz mantarları çevrenizde pazarlayabilirsiniz bile. Yetiştirdiğiniz mantarları evinizde taze taze değerlendirebilir komşu ve akrabalarınıza ikram edebilirsiniz. Bu mantarın yetiştirme isteğini karşılamak çokta oldukça kolay. Aşağıda anlatacağım yöntemi dikkatlice okumanız ve adım adım uygulamanız neticesinde sizler de bu mantarı kolaylıkla yetiştirebilirsiniz. Ve zaman içinde farklı yetiştirme yöntemleri bile keşfedebilirsiniz.

PLEUROTUS SPP. (KAYIN MANTARI – İSTİRİDYE MANTARI – YAPRAK MANTARI) YETİŞTİRİCİLİĞİ

Kültürü yapılan öteki mantarlara nazaran safha koşulları bakımından daha azca seçici olan ve hastalık ve zararlılara karşı dayanımı, besin değerinin diğer kültür mantarlarından daha yüksek olması, üretiminde kompost fermantasyonu ve örtü toprağı kullanılmaması üretimini kolaylaştırmaktadır. Mevsim şartlarına bağlı kalarak Pleurotus çeşitlerinde seçim yapmak ortam uygunluğu açısından önem teşkil eder. Örneğin; Pleurotus sajor-caju (yazlık) miselleri 35 Cº ye şapka oluşumunda 30 Cº ye kadar dayanıklı olmasından dolayı yaz şartlarında yetiştirmeye uygundur. Oysa Pleurotus ostreatus(kışlık) miselleri, gelişimi için 23-25 Cº ye ihtiyaç gösterirken şapka oluşumunda ortam sıcaklığını 10-15 Cº olması istenir. Bu bakımdan yaz üretimi için Pleurotus sajor- caju kış üretimi için Pleurotus ostreatus çeşidi seçilmesi daha uygun olacaktır. Yetiştirilmesi beyaz mantarlara nazaran basit olan kayınmantarı genellikle üretim tekniğinde kullanılan materyaller yönüyle; “Ağaç kütükleri” ve “Bitkisel artıklar” kullanılarak yapılan üretim şekli olmak üzere iki grupta değerlendirilir. Burada ilk olarak bitkisel atıklarla kayın mantarı yetiştiriciliğinden anlatmak ve uygulama örneğini anlatmak istiyorum.

Bitkisel Artıklar Kullanılarak Pleurotus Üretimi

Pleurotus spp. üretiminde her yerde bulunabilecek pek çok bitkisel artık yetiştirme ortamı hazırlığında kullanılabilmektedir.

Bunlardan başlıcaları;

  • Buğday Sapı
  • Çeltik Sapı
  • Pirinç Kavuzu
  • Pamuk Kapçığı
  • Mısır Sapı
  • Mısır Koçanı
  • Fındık Zurufu
  • Çay Artığı
  • Yerfıstığı Kabuğu
  • Kayın, Kavak, Meşe ağaçlarının talaşları
  • Buğday kepeği

İSTİRİDYE MANTARI YETİŞTİRİCİLİĞİ UYGULAMA ÖRNEĞİ KOMPOST HAZIRLAMA;

Yukarıda saydığımız bitkisel atıklar kompost karışımı için kullanılabilir. Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nde yürütülen bir araştırma sonucuna bakılırsa, aşağıdaki iki biçim ile en fazla verim alınmıştır.

1- % 95 Buğday samanı + % 5 Buğday kepeği

2- % 60 Buğday samanı + % 40 Mısır koçanı

Pleurotus sajor-caju(Yazlık) üretimi ele alınan uygulamalar içerisinde gerek verim, gerekse biyolojik etkinlik açısından en iyi sonuç 2 no’ lu uygulama olan % 60 buğday samanı + % 40 mısır koçanı uygulamasından (295.0 kg/ton substrat) elde edilmiş, bunu buğday samanına %5 oranında buğday kepeği ilave edilmiş olan 1 no’ lu uygulama (285.6 kilogram/ton substrat) izlemiştir.

Bulunabilirliği basit olması sebebiyle 1 nolu uygulamayı yapalım. Bu amaçla 1 balya buğday samanı alalım. Buğday samanını bulunmuş olduğunuz yere nazaran farklı yerlerde bulabilirsiniz. Belediye mezbahanesi yanında genelde buğday samanı satılmakta. Sizin de aklınızda mezbahane olsun genel anlamda böyle yerlerde saman satışı yapılabilir.

1 kilo kadarda buğday kepeği alarak kompost için malzemelerimi hazırlamış oldum. Buğday kepeğini zahirecilerde bulabilirsiniz. Ve hatta saman satışı da olabilmekte.

Kayın Mantarı Üretim Aşamaları ;

  1. a) Ortam hazırlığı ve pastörizasyon işlemi;

Hazırlanmış olan kompost materyalleri, mantara rekabet edecek olan organizma ve mikro organizmalardan arındırılması gerekmektedir. Eğer pastörizasyon yapmadan mantar misellerini ekecek olursak, misellerin gelişmesini ortamda bulunan çeşitli mikro organizmalar bastıracak ve üretim istenilen düzeyde olmayacaktır. Bunun için pastörizasyon ve ya sterilizasyon işlemi muhakkak yapılması gerekir. Kimyasal ilaçlarla da bu işlem yapılabilirse de yetiştireceğimiz ürün organik olması amacıyla kimyasal maddeler kullanmadan haşlama yöntemiyle pastörize işlemini gerçekleştirdim.

Haşlama yöntemiyle pastörize işlemi;

genellikle sap, saman kültürlerinde kullanılan ve küçük işletmelerin uygulamış oldukları sıradan bir yöntemdir. Bu yöntemin prensibi 200 litrelik varil ve ya özel olarak yapılmış haşlama kazanların içinde kompost un haşlanarak sterilize edilmesidir. Bunun için varillerin dip kısmından 10-15 cm yükseklikte ızgara konularak içerisine konulacak olan tel örgü sepetin aşağıya inmesi engellenir.

Daha önceden hazırlanmış olan sap saman karışımı kuru halde tel örgü sepetlere doldurularak varillere daldırılır varilin kapağı kapatılır ve ısıtılır sıcaklık 75-80 C de 1 saat bekletilerek pastörizasyon işlemi tamamlanır. Daha sonra sepet varilden çıkartılarak bir müddet ortam suyunun akması sağlanır ve komposttun soğuması sağlanır.

Yukarıda anlatılan yöntem itibariyle kendinize uygun bir düzenek kurarak sterilize işlemini yapabilirsiniz. kurabileceğiniz bir soba yada bahçede bir ocak ile üzerinde 20 litrelik bir kazanla bu işlemi yapabilirsiniz. Suyun sıcaklığını ölçmediğimden göz kararı, suyun kaynaması göz önüne alındığında 100 C ye yakın bir ısıda 20-30 dakika kadar beklettim. Daha sonrasında kazandan almış olduğum samanı temiz bir naylon poşete aktardım. Samanı poşete sararak kendi sıcaklığında 30 dakika daha bıraktım. Bu süre sonucunda samanın halen daha çok sıcak olduğunu gördüm. Bu ısı istediğim pastörizasyonu sağlamış oldu.

Samanı yukarıda anlattığım benzer biçimde pastörize ederken buğday kepeğini de ayrı bir kapta mutfak ocağında kaynatarak pastörize ettim. % 95 Buğday samanı + % 5 Buğday kepeği formülü için oranları hazırladığınız ölçülerde hazırlayınız.

şu demek oluyor ki 10 kğ buğday samanı pastörize ettiyseniz buna 0,5 kğ buğday kepeği eklemelisiniz. 100 kğ saman için 5 kğ, 1000 kğ saman için 50 kğ kepek kullanmalısınız.

Pastörize olmuş saman ve kepeği bir birine benzeşik bir halde karışmasını sağlayarak karışımın eşit oranda dağılmasını sağlayınız. Karışım için ellerin kirli olmaması gerekir mümkünse sterilize edilmiş eldivenler takılması daha doğru olacaktır.

  1. B) Mantar miseli aşılama işlemi;

 

Steril şartlarda üretilmiş kayın mantarı miseli nereden alınır?

Misel ekim dozu 1 kilo’lık her torbaya 25 g olarak uygulanması uyun görülmektedir. 24-26 C° ’ye kadar soğutulan 100 kg komposta 2,5 kilo misel atılır. Üretimin yapılacağı mevsime göre torbalara 3-50 kilogram arasında kompost konabilir. Torbalara konacak kompost yaz aylarında azca kış aylarında çok olmalıdır. Hazırladığım kompostu aşağıda görmüş olduğunüz 10 kğ lık şeffaf naylon poşettlere doldurdum. Bu işlem sırası ile şöyle yapılmıştır; Poşetin alına 10 santimetre kadar kompostu aşırı bastırmadan sıkıştırarak koyuyoruz, onun da üstüne poşetin kenarlarına gelecek şekilde dairesel olarak bir mikar misel ekiyoruz. Sonrasında yine 10 cm saman ekliyoruz ve misel ekiyoruz. Bu işlem poşet dolana kadar devam edecek. Poşeti bağlayrak steril bir çivi ile poşetin çevreında delikler açıyoruz. Böylelikle kompost ekim işimiz bitmiş oluyor.

  1. C) Misel ön gelişme devri (Kuluçka)

Misel ekimi yapılmış olan ortamlar % 85-90 oranında nisbi nem ve 23-27 C° ’lik ortalama ısı içeren karanlık bir oda da 25-30 gün bekletilerek misel gelişim sürecinin tamamlanması sağlanmıştır. Bu süre zarfında en önem vereceğimiz kriter ortamın sıcaklığı olmalıdır. Miseller birkaç gün içinde faaliyete geçip üreyerek torbanın gittikçe beyaz bir görünüme büründüğünü görmüş olacaksınız.

  1. D) Mantar oluşumu;

Misel sarımı tamamlandığında mantar oluşumu için torbalara 1 cm2 büyüklüğünde delikler açılır. Delik sayısı torbaya konan kompost miktarına göre değişiklik gösterir. Delikler steril jilet kullanarak poşetin yatay kesilmesi veya artı şeklinde çizilmesiyle yapılabilir. Kullandığınız jiletin stril olmasını sağlayınız, bunun için bir bardak suya bir miktar çamaşır suyu ekleyerek yapabilirsiniz.

Bu dönemde mantar taslakları(Pin oluşumu) kısmen belirginleşmeye başlamıştır. Bir kaç gün sonra bu taslaklar hızla gelişerek kesilen yerlerden çıkmaya başlayacaklardır. Hasat devresinde rutubet oranı % 75-85 olmalıdır. Bu oranı sağlayabilmek amacıyla sabah akşam mantarların üzerine su püskürterek nemlendirmeyi unutmayın.

Misel ön gelişimi döneminde ışığa ihtiyaç duyulmamasına rağmen hasat döneminde uygun büyüklükte ve renkte mantar almak için günde 12 saat ışığa ihtiyaç vardır. Bu amaçla aydınlıkndan faydalanabileceğimiz benzer biçimde beyaz ışık veren floransan lambalardan da istifade edebiliriz.

İlk flaşta (bir poşetten ilk seferde alınan verim) genel anlamda toplam ürünün %40’ını almak mümkündür. Alınacak toplam verim kompost içindeki kuru madde oranı kadardır. İlk poşetten ilk hasatım 1.6 kilogram olmuştu bu bence çok iyi bir rakamdı. Aşağıdaki fotoğraflarda istiridye mantarının gelişimlerini görebilirsiniz.

Sizde kendi imkanlarınızı kullanarak rahatlıkla kayın mantarı yetiştireceksiniz. Unutmayın ki bu işin sırrı öğrenmek denemekten geçer. Denemeden hiçbir şey yapamazsınız. İstiridye mantarı yetiştiriciliği sizin için zevkli bir hobi olabileceği benzer biçimde üretim alanınızı büyüttükçe yetiştirdiğiniz mantarları çevrenizde satabilirsiniz bile. Yetiştirdiğiniz mantarları evinizde taze taze değerlendirebilir komşu ve akrabalarınıza ikram edebilirsiniz. Bu mantarın yetiştirme isteğini karşılamak çokta zor değil.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu yazınız!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.