İstiridye Mantarı Yetiştirme Şartları Nelerdir ?

1
727

İstiridye mantarı, Pleurotaceae familyasından yaygın olarak yenilebilen bir mantar türüdür. Latince adı Pleurotus ostreatus olan bu mantar en lezzetli ve ekonomik değeri olan mantarlardan biridir. Şapkası istiridye şeklini andırması nedeniyle istiridye mantarı olarak adlandırılmıştır. Doğada kavak ağaçlarında yetişmesi nedeniyle kavak mantarı olarak da bilinir.

İstiridye mantarı yetiştirmek bir çok girişimcinin ve mantar yetiştiriciliği ile uğraşan kişilerin ilgi duyduğu bir konudur. Ayrıca ülkemizde çok sayıda istiridye mantarı üreticisi vardır. Ancak istiridye mantarı yetiştirme işi tüm tarım ürünlerinde olduğu gibi belirli ortam koşullarının sağlanması durumunda verimli olarak yapılabilir.

Ülkemizde girişimcileri istiridye mantarı yetiştiriciliği yapmaları için teşvik eden firmalar mevcuttur ve bu firmalar üreticilere rehberlik etmekte ve aynı zamanda istiridye mantarının yetiştiği kompost denilen kültür ortamını satmaktadırlar.Ancak istiridye mantarının ideal yetişme koşulları ile rehberlik yapan firmaların verdiği bilgiler arasında bazı önemli farklar vardır.

İstiridye Mantarı Nasıl Yetiştirilir ?

Öncelikle istiridye mantarı yetişme sistematiğini iyi kavramak gerekir. İstiridye mantarı doğada kavak ve kayın ağacı köklerinde, nemli, serin, oksijeni bol ve karanlık ortamda yetişen bir mantardır. Dolayısıyla en ideal yetişme koşulları da doğal ortamındakine yakın olmalıdır.

Mantarın doğada yetiştiği kava veya kayın ağacı ortamı kompost denilen karışım ile oluşturulur. Kompost içinde yer alan mantar miselleri yani tohumlar uygun sıcaklık ve nem altında kuluçka döneminde mantar vermeye hazır hale gelir. Daha sonra yine uygun ortam şartları altında istiridye mantarı toplanacak boyutlara gelir.

Tüm bu süreci aşağıdaki maddeler halinde detaylı olarak inceleyebiliriz;

  • Kompost
  • Sıcaklık, ışık ve nem
  • Havalandırma
  • Toplama
  • Verim Oranı
  • Satış

İstiridye Mantarı Kompostu Nasıl Olmalıdır ?

İstiridye mantarı, doğada kavak ve kayın ağaçlarında yetişen bir mantar türüdür. Ana besin maddesi ağaçlarda mevcut olan selüloz maddesidir. Bu nedenle istiridye mantarını yetiştirmek için selüloz oranı yüksek bir ortam oluşturulmalıdır. Selüloz oranı yüksek çeşitli bitki ve ağaç artıklarının bulunduğu nemli ve içinde misel olan ortama kompost denir.

İstiridye Mantarı Kompostu

Kompost içeriğini biraz daha detaylı anlatırsak, ekonomik olması nedeniyle ana madde olarak saman veya pamuk kullanılır. Bunlara ek olarak besleyici olması nedeniyle kavak veya kayın ağacı talaşı ve kepek eklenir. Bir kompostun kaliteli olmasını sağlayan en önemli özelliği içerdiği kuru madde ve misel miktarıdır. Kompostun verimli olabilmesi için ağırlığının en az %50’si kuru madde olmalı ve kuru madde miktarının da %2’si kadar misel olmalıdır.

Detaylı örnek verecek olursak 10 kiloluk bir kompost poşetinde en az 5 kg kuru madde, 100 gr misel ve 5 litre kadar su bulunmalıdır. Bundan daha az kuru madde ve misel bulunan kompostların mantar verimi son derece düşük olacaktır.

Kuru maddelerin kendi içindeki oranı ise miselin türüne göre farklılık göstermekte olup verim için büyük farklar oluşturmamaktadır. Ayrıca kompost ph değeri 7,5-9,5 arasında olmalıdır. Bu değer alçı ve kireç ile dengelenebilir.

Kompost, bekletildiğinde dibine suyu akmıyor ancak elinizle sıktığınızda suyu akıyorsa uygun bir kompost denilebilir. Dibinde su birikiyorsa suyu kesinlikle fazladır.

İstiridye Mantarı Hangi Sıcaklık, Nem ve Aydınlık Değerlerinde Yetişir ?

İstiridye mantarı kuluçka ve hasat dönemlerinde farklı sıcaklık ve nem değerleri isteyen bir mantardır. Bu nedenle üretim yapılan ortamın şartlarının kontrol edilebilir ve istendiği gibi değiştirilebilir olması gereklidir. Kuluçka dönemi, tamamen karanlık ortamda ortalama %70 nem oranında 25-30 derece arası sıcaklıkta olmalıdır. Bu şartlar altında ilk mantarlar 17. günden itibaren görülmeye başlar.

Kompostlar genelde plastik poşetlerin içinde olduğundan her bir poşete 10. günden itibaren 10-15 arası delik açmanız gerekir ki mantarlar büyüyebilsin. Bunun nedeni kompost içine oksijen girmesini sağlamaktır. İlk bölümde de belirtildiği gibi istiridye mantarı yüksek oksijenli ortamlarda yetişir.

Kuluçka dönemi bittikten sonra oda sıcaklığı 12-17 derece arasında olmalı, günde 6-8 saat kadar beyaz floresan ışığı ve en az %80 nem olmalıdır. Kompost üreticileri veya danışman firmaların verdiği sıcaklık değerleri 18-23 derece arasındadır ancak bu sıcaklıklarda istiridye mantarı hafif, kuru ve rengi sarıya dönük olacaktır. Bu da istiridye mantarının doğal yapısından uzak bir görüntüdür. Taze istiridye mantarı gri renkli, sulu ve etlidir.

İstiridye mantarı nemlendirme sistemi

Firmaların bu sıcaklık değerlerini önerme nedeni ortamın sıcaklığını 18 derecenin altına düşürmek için standart klimaların yeterli gelmemesidir. Klima teknik detaylarını incelediğinizde klimaların en düşük 18 derece sıcaklığa kadar inebildiğini görebilirsiniz. İstiridye mantarı üretiminde sıcaklık kesinlikle profesyonel soğutma sistemleri ile ayarlanmalıdır.

Ortam nemi ise %60 – %95 arasında olmalıdır. Ancak kuluçka ve hasat dönemlerinin ideal nem değerleri farklı olduğunda ortamın nemini ayarlamak da üreticinin elinde olmalıdır. Bunun için yüksek basınçlı sisleme cihazları kullanılabilir.

Yere su atarak veya fıskiye sistemi ile nem ayarlamak imkansız olup ayrıca mantarın yapraklarına su değmesi siyah leke ve delinmelere yol açar.

Doğada istiridye mantarının gelişimi ormandaki sis sayesinde oluşur. Bu nedenle en yüksek verim yapay sis oluşturarak alınabilir.

İstiridye Mantarı Havalandırması Nasıl Olur ?

İstiridye mantarı, oksijen oranı yüksek ortamlarda yetişir. Doğada diğer mantarlar gibi yol kenarında istiridye mantarı bulma ihtimali çok düşüktür. Bu nedenle üretim ortamındaki oksijen miktarı çok iyi ayarlanmalıdır.

İstiridye mantarının yetiştiği ideal oksijen miktarı diğer şartlara bağlı olarak değişmektedir. Bu nedenle kesin değerler vermek güçtür ancak mantarın sap ve yaprak yapısına bakarak oksijen miktarı tespit edilebilir.

İstiridye mantarı yapraklarının kenarı yukarı doğru dönüyorsa veya mantar sapı uzuyorsa oksijen yetersizdir.

Temiz Hava eksikliği sonucu oluşan mantar

Üretim ortamında oksijen azalmasının nedeni, istiridye mantarının canlı bir organizma olması ve oksijen ile de beslenmesidir. Ayrıca yetişkin bir istiridye mantarı havaya her saatte yaklaşık 4 milyon spor bırakır. Spor, havada asılı duran ve yaklaşık 5 mikron büyüklüğündeki istiridye mantarı tohumudur. Bu tohumlar aynı zamanda oksijen oranının da düşmesine neden olurlar.

İstiridye mantarı üretiminde oksijen miktarını dengelemek ve havadaki sporları temizleyip ortamı insanların da nefes alabileceği hale getirmek çok önemlidir. Bu nedenle üretim ortama saat başı otomatik olarak havalandırılmalıdır.

Havalandırma yaparken içeri giren havanın istiridye mantarının üzerine doğrudan gelmesine engel olmak gerekir. Böyle bir durumda istiridye mantarı bir kaç saat içinde geri dönüşü olmayacak şekilde kuruyacaktır.

Doğru iklimlendirmede yetişen istiridye mantarı

Doğru havalandırma, havalandırma kanallarının önüne serbest perdeler asarak yapılabilir. Bu sayede kanallardan gelen temiz hava doğrudan mantarın üzerine gelmeyecek, perdelerden aşağı süzülerek tüm ortama yayılacaktır.

İstiridye Mantarı Ne Zaman Toplanır ?

Yaprak büyüklüğü 10-20 cm arası her mantar toplanabilir ancak ne zaman toplayacağınızı ayarlamak üreticiye kalmıştır. Havalandırma konusunda da belirtildiği gibi yetişkin her mantar havaya saat başı milyonlarca spor bırakacağından yaprakların çok büyümemesi, diğer mantarların gelişimi için önemlidir.

Mantar kompostları 3 dönem halinde mantar verirler. İlk ürün kuluçka dönemi bittikten 5-6 gün sonra içinde toplanabilir hale gelir ve 10 gün içinde tüm mantarlar toplanır. İlk ürün döneminde yani birinci flaşta o komposttan toplayacağınız tüm mantarın yaklaşık %40’ını toplamış olursunuz. Bu, mantarın verimi %40 olacak anlamına gelmemelidir.

İlk ürün döneminin ardından yaklaşık 10 günlük bir bekleme dönemi olur ve bu sırada mantar büyümesi olmaz. Bekleme döneminde ortamın sıcaklığı 1-2 derece arttırılabilir. Daha sonra tekrar mantarlar çıkmaya başlar ve tekrar 10 gün boyunca mantar toplanır.

İkinci ürün dönemi veya ikinci flaş adı verilen bu sürede toplayacağınız mantar, o komposttan toplayacağınız tüm mantarın yaklaşık %20’lik bölümüdür. Burada dikkat edilmesi gereken nokta ikinci flaş sırasında daha az mantar toplanacak olmasıdır. Bu da maliyetleri ve üreticinin nakit dengesini bozabilir.

Üçüncü Flaştan önce ne yapılır?

Üçüncü ürün dönemine girmeden önce yaklaşık 15 günlük bir bekleme dönemi geçer ve bundan sonra son kalan mantarlar çıkmaya başlar. Bu dönemde mantar büyüme hızı ilk ürün döneminden daha düşük olacağından toplama dönemi 1 aylık bir süreye bile yayılabilir. Kuluçka ve hasat dönemi dahil bir mantar kompostundan yaklaşık 3 ay verim alınabilir. 3 aydan sonrası ekonomik olarak kazançlı olmayacaktır.

Üretim ortamında sıcaklık ne kadar az olursa mantar rengi o kadar griye dönük olur. Ayrıca yaprak çapı küçük olmasına rağmen ağırlığı fazla ve toplandıktan sonraki ömrü 1-2 gün daha fazla ve daha lezzetli olur.

Ortamdaki sıcaklık arttıkça mantar rengi sarıya döner, yaprakları büyür, daha kuru hale gelir. Sıcaklıkla beraber nem oranı da artarsa mantar daha toplanmadan çürüyecektir.

Tavsiye Yazı  İstiridye Mantarı Toplama Zamanı

İstiridye Mantarı Verim Oranı Nasıl Hesaplanır ?

İstiridye mantarı üretiminde en önemli konunun kompost olduğu ilk bölümde belirtilmişti. Mantar üretiminin verimli olabilmesi öncelikle kompost içindeki kuru madde miktarına ve kalitesine bağlıdır.

Üretimde kullanılan komposttan alınacak verim ortalama olarak ağırlığının %30’u kadar olacaktır. Danışman veya kompost üreticisi firmalar %40-%50 hatta zaman zaman %80 verim elde edilebileceğini söylemektedir. Bu kadar yüksek oranda verimlerin laboratuvar şartlarında bile alınması kolay değildir. Kocaeli Üniversitesi Ziraat Fakültesinin yaptığı bir araştırmada çeşitli oranlarda kuru madde miktarı kullanılarak en fazla %41 verim elde edilmiştir ancak bu verim ticari olarak ekonomik değildir.

Bu nedenle üreticiler maliyet hesabı yaparken alacakları verimi düşük tutmalıdırlar. Özellikle ilk defa üretim yapılan bir tesiste henüz ideal havalandırma ve nem değerleri bilinmediğinden verim oranlarının %25’i geçmesi çok zordur. Kuru madde oranı yüksek ve dengeli olan, tohumu kaliteli olan, sıcaklık, nem ve havalandırması iyi yapılmış bir kompost %35 civarı verimli olacaktır.

Örnek bir verim hesaplaması yapmak gerekirse; 10 ton kompost yaklaşık %30 verim ile toplamda 3 ton mantar verecektir.

Bu 3 ton mantarın %40’lık bölümü yani 1,2 tonu ilk flaşta, 600 kg’ı ikinci flaşta ve kalan yaklaşık 1,2 tonu da son dönemde alınabilir.

İstiridye Mantarı Nasıl Satılır ?

İstiridye mantarını satışa çıkarmadan önce bilinmesi gereken en önemli nokta, toplamaya hazır yani 10 cm büyüklüğüne gelen mantarın 2 gün içinde toplanması ve 1 gün içinde de satılması gereklidir. Büyüyen her mantar, spor atarak diğer mantarların gelişimini yavaşlatacağı gibi toplanan her mantar da 3-4 saat içinde ağırlığının %10’unu kaybedecektir.

Örneğin 5 kilo olarak tartıp kasalanan mantar, 4 saat sonra müşterinize ulaştığında 4,5 kilo gelecektir. Bu da yapılan tüm verim ve maliyet hesaplarını etkileyecektir.

Satışa Hazır İstiridye Mantarı

Ayrıca ilk flaş olarak adlandırılan dönemde 10 gün içinde yoğun olarak mantar toplanacaktır. Bu da düzenli bir satış sistemine ihtiyaç olduğunun ispatıdır.

İstiridye mantarının fiyatını çevredeki semt pazarlarına bakarak görebilirsiniz. Pazarda istiridye mantarı satış fiyatı 10 lira ise üretici olarak toptan 5 liraya mantar satışı yapabilirsiniz. 2017 yılı itibariyle İstanbul semt pazarlarında istiridye mantarı 7-12 tl arası fiyatla satılmaktadır.

İstiridye mantarının toplanması ve bekletilmesi sırasında ağırlığının azalması ve sonunda satılamaz hale gelmesi, üreticiyi zorlayan ancak mantar toptancılarının elini güçlendiren bir durumdur. Bu nedenle mantarı üretirken aynı zamanda farklı fiyatlarla alternatif satış kanalları bulunmalıdır.

Bu yazıyı beğendiyseniz paylaşın, arkadaşlarınızı da bilgilendirin yada yorum yapın.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu yazınız!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.