Pleurotus florida

0
342

Bazı Bitkisel Materyallerin Pleurotus florida

Fovose’nin Gelişmesi ve Ürün Verimi Üzerine Etkileri 

Abdunnasır YILDIZ

Dicle Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, 21280, Diyarbakır-TÜRKİYE Geliş  Tarihi: 24.03.1997

Özet: Pleurotus florida’nın kültüründe besin ortamı olarak, soya, sorgum, yerfıstığı ve buğday sapı kullanılmıştır.

En kısa sürede misel gelişim süresi 10.8 gün olarak soya sapında, basidiokarp oluşumu ile birinci, ikinci ve üçüncü hasat süreleri sırasıyla, 28.2 gün, 33.6 gün, 47.2 gün, 63.8 gün, olarak yerfıstığı sapında; en uzun sürede ise misel gelişmesi 23.2 gün, basidiokarp oluşumu ile birinci, ikinci ve üçüncü hasat süreleri de 59.5 gün, 63.5 gün, 75.2 gün ve 94.0 gün olarak sorgum sapında saptanmıştır.

100 g materyalden (% 70 nem) elde edilen taze mantar miktarı birinci, ikinci, üçüncü hasata ve toplam olarak sırasıyla; en yüksek 11.2 g, 7.7 g, 4.8 g, 23.7 g olarak soya sapında, en düşük ise 5.0 g, 3.2 g, 3.1 g, ve 11.3 g olarak sorgum sapında elde edilmiştir.

Anahtar Sözcükler: Pleurotus florida, Kültür, Gelişme, Verim

Pleurotus türlerinin, yetiştirilmesi kolay ve verimliliği de yüksektir. Protein, vitamin ve makro-mikro besin elementleri açısından zengin olan bu mantar türleri, aynı zamanda insan metabolizmasında önemli fonksiyonları olan potasyumun da akümülatörüdür (1,2).

Çeşitli mantar suşlarının gelişme hızları arasında önemli farklılıklar belirlenmiş, ancak P. ostreatus’un gelişme hızı ile verimi arasında direkt bir ilişki saptanamamıştır. Kültürde bir mantar suşunun gelişmesi ve verimliliği genotipe, materyalin besin içeriğine, sıcaklık gibi çevresel faktörlere ve bu faktörler arasındaki karşılıklı etkileşime bağlıdır (3). Ayrıca Pleurotus türlerinin kültürü için farklı materyaller kullanılarak, değişik sürelerde ve miktarlarda ürün elde edilmiştir (2,4,5).

Pleurotus’un saprofit olarak üzerinde yetiştiği selülozik materyalin parçalanmasında etkili olan enzimatik aktivitesi, materyalin yapısı ile azot (N) içeriğine bağlı olarak değişir (6,7). Kültür ortamı kuru ağırlığının % 10’u ürüne dönüşmektedir (8). Optimum koşullarda en yüksek verim, 1 kg kuru materyalden 1 kg taze mantar olarak elde edilmiştir (1,9).

Pleurotus türlerinin kültüründe besin ortamı olarak, sap ve saman gibi tarımsal yan ürünler kullanılmaktadır. En yüksek miktarda ürün elde etmek için kuru ağırlıkta % 0.7-0.9 oranında N içeren (10,11) ve C/N oranı 50 civarında olan (12,13) kompost ortamları önerilmiştir.

  1. florida için misel gelişim süresi 10 gün, basidiokarp oluşum süresi 20 gün, birinci hasat süresi 30 gün ve ikinci hasat süresi ise 50 gün olarak belirlenmiştir (8). Başka bir çalışmada (5), en kısa sürede birinci hasat 28 gün, ikinci hasat 41 gün, üçüncü hasat 58 gün olarak saptanmıştır. Pleurotus için misel gelişim süresinin 14 gün, basidiokarp oluşum süresinin 20 gün olduğu ve toplam verimin de 70 günde elde edildiği belirtilmiştir (14). florida kültüründe kullanılan 100 g nemli komposttan elde edilen taze mantar miktarı, Laborde ve Delmas (14)’a göre, dört hasatta ve 55-65 günde 20-25 g, Zadrazil (8)’e göre, iki hasatta 20-25 g, Szebiotko ve arkadaşlarına (7) göre 25 g, Zadrazil ve Kurtzman (6)’ya göre 32 g ve Yıldız ve Saya (15)’a göre ise 28 g olarak bulunmuştur.

Pleurotus’un 10-15°C ve 20-25°C gibi farklı sıcaklıklarda yetişen değişik türleri bulunmaktadır (1,3). Sıcak mevsimlerde 20-25°C, soğuk mevsimlerde ise 10-15°C sıcaklıkta yetişen türlerin üretimi, ısıtma ve soğutma için kullanılan enerji giderlerinde tasarruf sağlanmaktadır.

GAP’la birlikte bölge koşullarında daha bol bulunabilen bazı bitkisel artıkların, P. florida’nın gelişim evreleri ve verimi üzerine olan etkileri araştırılarak, daha kısa sürede daha çok ürün elde edebilme olanaklarının saptanması amaçlanmıştır.

Materyal ve Method

Hacettepe Üniversitesi, Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü’nden sağlanan P. florida ana kültürü, Dicle Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Mantar Kültür Laboratuvar’ında çoğaltılarak (5) çalışmada kullanılmıştır.

Kompost (besin ortamı) hazırlamada kullanılan materyallerin C,N analizi “Carlo Erba EA

Tablo 1.          Kompost hazırlamada kullanılan materyallerin % C,N miktarları ve C/N Oranları

Materyal C N C/N
Yerfıstığı Sapı 27.04 0.76 35.20
Soya Sapı 38.96 0.54 71.76
Sorgum Sapı 36.54 1.45 25.13
Buğday Samanı 42.16 0.52 81.08

 

Her deneme grubu için 5 kg materyal (sorgum sapları ortalama 5 cm büyüklüğünde parçalanmış), plastik kovalarda 48 saat süreyle bekletilerek % 70-75 oranında nemlenmesi sağlanmıştır. Kompost ortamında, 5.5-6.5 pH değerlerini elde edebilmek için (8,16), 500 g alçı (CaSO4) ilave edilmiştir (10). Dezenfeksiyon işlemi için % 1 oranında formaldehit içeren 1250 ml suya 2.5 g benlate eklenerek kovalardaki komposta püskürtülerek, kompost iyice karıştırılmıştır (17). Kovaların kapağı kapatılarak, kompost oda sıcaklığında 48 saat süreyle bekletildikten sonra kompost, plastik leğenlere boşaltılmış ve formaldehit kokusu ortamdan yok oluncaya kadar karıştırılmıştır. Daha sonra, 1 kg kuru materyal için 100 g buğday taneleri üzerinde geliştirilen tohumluluk misel (spawn) aşılama materyali olarak kullanılmıştır. 40 cm çaplı saydam polietilen torbaların her birine 3 kg misel aşılı kompost doldurularak, ağızları iple bağlandıktan sonra inkübasyon odasına taşınmıştır. Misellerin hava alması, steril bir çivi yardımıyla torbalarda açılan 10 delikle sağlanmıştır.

Kültür odası olarak, 2.10×2.60×3.00 m boyutlarında bir oda kullanılmıştır. Odanın havalandırılması, White-Westinghouse marka klimanın günde bir saat süreyle çalıştırılmasıyla yapılmıştır. Oda sıcaklığı, inkübasyon evresinde 25±1°C’de, sonraki evrelerde ise 22±1°C’de sabit tutulması için (3,8), termostat tesisatına bağlı bir adet elektrikli radyatör kullanılmıştır. Odanın içindeki havanın her tarafa homojen bir şekilde dağılması için günde 1 saat süreyle vantilatör çalıştırılmıştır. Kompost üzerinde misel gelişmesi tamamlandıktan sonra oda, 40 wattlık 2 adet florensan lamba ile günde 200 lüx şiddetinde 12 saat süreyle aydınlatılmıştır (1, 18). Oda neminin % 75-90 olması için odanın tabanı sürekli ıslak tutulmuştur.

  1. florida misellerinin kompost ortamına ekildikten sonra, misellerin kompost ortamını sarmasına kadar geçen süre Misel Gelişim Süresi; bazidiokarp oluşumuna kadar geçen süre Misel Gelişim Süresi; ürün eldesine kadar (Resim 1) geçen süre, Hasat Süresi gün olarak belirlenmiştir. 3 hasat için geçen süre, Toplam Verim Süresi olarak kabul edilmiştir. Üç hasattan itibaren verim miktarı azaldığından dolayı dikkate alınmamıştır.

Hasat sonunda elde edilen taze mantar miktarının ve bu miktarın hasat evrelerine dağılımının saptanması için 100 g nemli materyale (% 70 nem) düşen taze mantar miktarı hesaplanmıştır.

  1. florida’nın farklı gelişim süreleri ve ürün verimi miktarı üzerine, bazı bitkisel materyallerin etkilerini belirlemede, Student’s T Testi uygulanmıştır (19). Ortalamalar arasındaki fark, P>0.05 olduğu zaman önemli kabul edilmiştir. Deneysel çalışma 5 defa tekrar edilmiştir.
Şekil 1. P. florida’nın hasat evresi.

1108 Elemental Analizer ” cihazı ile yapılmış ve sonuçlar Tablo  1’de verilmiştir.

Tartışma ve Sonuç

  1. florida’nın misel gelişimi, bazidiokarp oluşumu ve hasat sürelerinin kültür ortamı olarak kullanılan materyallerin cinsine göre değiştiği belirlenmiştir. Misel gelişim süresi için en kısa süre soya sapında, diğer evreler için yerfıstığı sapında elde edilmiş, sorgum sapında ise, belirtilen gelişim evrelerine en uzun sürede ulaşıldığı saptanmıştır (Tablo 2).

Soya ve yerfıstığı sapında elde edilen basidiokarp oluşumu ve hasat ile ilgili süreler arasındaki farklar istatistiksel olarak önemli bulunmamıştır (P>0.05). 1:1 oranında sorgum ve buğday sapı içeren kültür ortamında, yalnızca sorgum ve buğday sapının kullanıldığı ortamlara göre gelişim sürelerinin bütün evrelerde kısaldığı görülmektedir (Tablo 2). Bu sonuç, kültür ortamının N içeriğinde (6,7,10,11) ve C/N oranında (12,13) ortaya çıkan değişimden kaynaklanmış olabilir.

  1. florida’nın verim miktarı, en yüksek miktarda soya sapında bulunmuş, bunu sırasıyla yerfıstığı ve 1:1 oranında buğday ile sorgum sapı içeren deneme grubu izlemiş, en düşük miktar ise sorgum sapında elde edilmiştir (Tablo 3).
  2. Soya sapında elde edilen sonuç, diğer araştırıcıların (1, 8, 9, 14) P. florida için buldukları değerlere yakındır. Bu çalışmada, ürünün farklı miktarlarda ve sürelerde elde edilmesi, kompost ortamlarının içeriğindeki N miktarı ile C/N oranının birbirinden farklı olmasından kaynaklanmış olabilir. Ayrıca, P. florida’nın gelişim hızı ile verimi miktarı arasında direkt bir ilişki de belirlenmemiştir. Elde ettiğimiz bu sonuçlar, daha önce yapılan çalışmalar (2-7, 10-13) tarafından da desteklenmektedir.
  1. florida’nın yerfıstığı ve soya sapında elde edilen hasat sürelerinin diğer araştırıcılarınkine (5, 8, 14) yakın ve kullanılan diğer materyallere göre kısa olması (P>0.05), üreticiye nemlendirme, aydınlatma, sıcaklığı düzenlenme ve havalandırmada kullanılan enerji ile işçilikte tasarrufu sağlar.

Tablo 2. Materyallerin P. florida’nın gelişim evrelerine etkileri (gün)*

Materyal Missel Gel. Sür. Bazidiokarp Oluş. Sür. 1.Hasat Süresi 2.Hasat Süresi 3.Hasat Süresi
ORT±SD ORT±SD ORT±SD ORT±SD ORT±SD
Yerfıstığı 13.0 ± 1.4a 28.2 ± 1.9a 33.6 ± 1.5a 47.2 ± 2.0a 63.8 ± 1.1a
Soya Sapı 10.8 ± 0.4b 29.2 ± 0.8 a 39.8 ± 0.4a 50.6 ± 1.9a 66.0 ± 2.3a
Buğday Sam. 17.8 ± 0.4c 35.8 ± 1.9b 41.6 ± 2.9b 61.0 ± 2.0b 75.8 ± 3.4c
Sorgum Sapı 23.2 ± 1.8d 59.5 ± 4.2c 63.5 ± 4.0c 75.2 ± 5.3c 94.0 ± 2.8d
1:1 Sor. Sapı+Buğ. Sam. 13.6 ± 1.1b 37.8 ± 3.9b 42.2 ± 4.4b 55.2 ± 2.5c 71.8 ± 3.3c

 

*Ortalamalar yanındaki harfler sütun karşılaştırmasını göstermektedir, aynı harflerle gösterilen değerler birbirinden farklı değildir (P>0.05)

Tablo 3. Materyallerin P. florida’nın ürün verimi üzerine etkileri (g)*

Materyal 1.Hasat Mik. 2.Hasat Mik. 3.Hasat Mik. Top.Hasat Mik.
ORT±SD ORT±SD ORT±SD ORT±SD
 

Yerfıstığı Sapı

 

8.9 ± 1.6a

 

6.8 ± 1.4ab

 

3.2 ± 1.2a

 

18.5 ± 1.5b

Soya Sapı 11.2 ± 1.6a 7.7 ± 2.1a 4.8 ± 1.5a 23.7 ± 1.3a
Buğday Sam. 4.7 ± 0.6d 6.4 ± 0.9b 3.1 ± 0.5a 13.9 ± 1.1c
Sorgum Sapı 5.0 ± 1.3c 3.2 ± 0.4c 3.1 ± 0.1c 11.3 ± 0.9d
1:1 Sor. Sap.+Buğ. Sap. 6.4 ± 0.5c 7.1 ± 2.0a 3.8 ± 0.5a 17.5 ± 1.5b

 

*Ortalamalar yanındaki harfler sütun karşılaştırmasını göstermektedir, aynı harflerle gösterilen değerler birbirinden farklı değildir (P>0.05) giderleri açısından ekonomik kazanç sağlamaktadır. Verim miktarının ise diğer araştırıcıların (1, 8, 9, 14) belirttiği miktarlarda elde edilmesi, ürünün birim giderlerindeki fiyatı düşüreceğinden, üreticiye ekonomik olarak daha fazla kazanç, tüketiciye de besinin daha ucuz fiyatla piyasadan elde edilebilmesi olanağını sağlıyacaktır.

Sonuç olarak, bölgenin tarımsal potansiyelini dikkate alarak, P. florida kültürü için üreticilerin soya sapı kullanmalarını, ancak bu materyalin yeterli miktarda bulunmadığı durumlarda, yerfıstığı sapı ya da 1:1 oranında sorgum ile buğday sapı karışımından yararlanmalarını önerebiliriz.

Tr. J. of Biology 23 (1999) 67-72

© TÜBİTAK

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu yazınız!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.